 |
 |
Orchis palustris
Opis
Gatunek osiągający wysokość 20-60(80) cm. Łodyga i liście zielone, przy czym w części kwiatostanowej łodyga nierzadko ciemnopurpurowo nabiegła. Liście o kształcie podługowatolancetowatym, "szydlaste", w liczbie 3-5, rozmieszczone są równomiernie na całej długości łodygi. Długość liści: 10-20(30) cm, szerokość: 0,5-2,0 cm. Stosunkowo dużej wielkości kwiaty, barwy od bladoróżowej, po ciemnokarminową, tworzą luźny kwiatostan, który w miarę przebiegu kwitnienia przybiera walcowaty kształt, osiągając długość 5-15 cm. Warżka trójłatowa, z jaśniejszą nasadą, pokrytą wzorem złożonym z niewielkich, ciemniejszych plamek i kresek. Kwitnienie: od drugiej połowy maja do początków lipca.
k.jpg) |
k.jpg) |
k.jpg) |
Siedlisko, pokrój ogólny i zbliżenie kwiatostanu storczyka błotnego Orchis palustris. Zdjęcia wykonane w dolinie Płoni i rejonie Pyzdr w sezonie 2009. |
Występowanie
Gatunek rośnie głównie w południowej i środkowej Europie, a jego stanowiska notowane są od zachodnich granic Francji, po zachodni brzeg Morza Kaspijskiego na Bliskim Wschodzie (florystyczny element łącznikowy, środkowoeuropejsko-iranoturański). Polskie stanowiska skupiają się na zachodzie i południu kraju oraz w części centralnej, wyznaczając północno-wschodnią granicę zasięgową gatunku. W naszym kraju znanych jest ponad 30 stanowisk, z czego połowa zlokalizowana jest na Równinie Pyrzyckiej oraz Pojezierzu Myśliborskim. Pozostałe, rozproszone stanowiska usytuowane są głównie w dolinach rzecznych w obrębie Pradoliny Wrocławskiej, Pradoliny Warciańsko-Odrzańskiej, Kotliny Toruńskiej, Kotliny Kolskiej, Kotliny Oświęcimskiej oraz Doliny Dolnego Sanu.
Z uwagi na silne przeobrażenia przyrodnicze dolin rzecznych blisko 2/3 stanowisk ma charakter historyczny - w ostatnich latach gatunek udało się potwierdzić na zaledwie 10 stanowiskach.
Gatunek preferuje nizinne i podgórskie położenia, nie przekraczając w naszym kraju wysokości 400 m n.p.m. Występuje na glebach wilgotnych, torfowych, często zasolonych i okresowo zalewanych. Spotykany bywa również na pokładach kredy jeziornej. Pod względem fitosocjologicznym gatunek notowany jest w szuwarach wielkoturzycowych ze związku Magnocaricion oraz w obrębie zmiennowilgotnych łąk trzęślicowych ze związku Molinion. Największa obecnie krajowa populacja storczyka błotnego występuje w zespole śródlądowej słonej łąki ze świbką morską i mlecznikiem nadmorskim Triglochino-Glaucetum maritimae. Związane z doliną Płoni stanowiska z Równiny Pyrzyckiej grupowały się w obrębie nakredowych szuwarów i turzycowisk w strefie litoralu oraz torfowisk niskich - w zespole marzycy czarniawej Schoenetum nigricantis oraz w szuwarze turzycy Buxbauma Caricetum buxbaumii.
 |
| Występowanie storczyka błotnego Orchis palustris w Polsce |
Zagrożenia i ochrona
Główne zagrożenie wynika z niszczenia jego biotopów, powodowanego głównie melioracją torfowych zbiorowisk łąkowych oraz eutrofizacją wód powierzchniowych, prowadzącą do zmiany składu gatunkowego, głównie w kierunku rozwoju zwartych trzcinowisk. Do zaniku gatunku przyczynia się również zmiana w sposobach gospodarowania zbiorowiskami łąkowymi, głównie zaprzestanie wypasu i koszenia, prowadzące do ich zarastania i sukcesji.
 |
| Sieć rowów melioracyjnych na stanowisku Orchis palustris koło miejscowości Grędziec w dolinie Płoni. 12.06.2009 r. |
Aktualnie monitorowane populacje tego gatunku są skrajnie nieliczne - zwykle notuje się od kilku do kilkudziesięciu pędów kwitnących. Wyjątek stanowi populacja z rejonu Pyzdr, licząca ponad tysiąc kwitących okazów. Jednak nawet tak znaczące populacje nie stanowią gwarancji przetrwania gatunku w dłuższej perspektywie, co potwierdza obecna sytuacja gatunku na stanowiskach w dolinie Płoni, liczących w latach 70. XX w. kilka tysięcy pędów...
Gatunek objęty ścisłą ochroną gatunkową. Część populacji znajduje się na terenach objętych ochroną powierzchniową - głównie w postaci obszarów Natura 2000 (Dolina Płoni i Jezioro Miedwie, Ostoja Nadwarciańska).
Ciekawe informacje
W porównaniu z innymi krajowymi gatunkami z rodzaju Orchis, storczyk błotny wyróżnia się ulistnieniem - jego podługowato-lancetowate, szydlaste liście, nie skupiają się rozetowato u podstawy łodygi, w sposób typowy dla storczyków, a rozmieszczone są równomiernie na całej długości łodygi.