 |
 |
Kukułka czy stoplamek...?
Rodzaj Dactylorhiza kryje w sobie wiele zagadek i to nie tylko spowodowanych mnogością form i odmian czy też łatwością krzyżowania się ale również.... polskim nazewnictwem ! W latach 80. ubiegłego wieku, mimo upowszechnienie się nazwy rodzajowej Dactylorhiza, krajowe środowisko naukowe najczęściej pozostawało przy polskiej nazwie "storczyk", ewentualnie ukazujące się publikacje pozbawione były w ogóle polskiego nazewnictwa rodzajowego i gatunkowego !
Nazwa "kukułka" zaproponowana została w końcówce lat 80. przez dr Leszka Bernackiego, wzbudzając początkowo nieco kontrowersji, z uwagi na jej "zrezerwowanie" dla pewnego charakterystycznego przedstawiciela awifauny. Jednak istotnym argumentem dla jej wprowadzenia, było jej powszechne użycie w ludowym słownictwie wielu zakątków kraju.
Z kolei nazwa "stoplamek" upowszechniona została w środowisku naukowym, poprzez artykuły i publikacje książkowe prof. Dariusza Szlachetki. Nazwa ta, aczkolwiek była nowym tworem słowniczym, dobrze pasowała do istniejącego nazewnictwa storczykowego, bliska była nazwie "storczyk", tak samo jak blisko siebie stoją rodzaje Dactylorhiza i Orchis, no i trafnie oddawała plamistość, charakterystyczną dla tego rodzaju.
Z jednej więc strony mamy pewnego rodzaju tradycje i uszanowanie upowszechnionej w wielu regionach kraju nazwy, z drugiej zaś ciekawą próbę dostowania nomenklatoryki do zmieniajacych się poglądów taksonomicznych.
Sytuacja ta była o tyle niekorzystna, iż brak jednoznacznie ustalonego nazewnictwa, pociągał dlasze próby w tym zakresie - w 1998 r. w ośrodku wrocławskim pojawiła się kolejna propozycja - dr Wojciech Giża zaproponował nazwę "palczyk", gdyż: "trafnie oddawała najbardziej charakterystyczną cechę rodzajową - palczasto oddzielone bulwy". Propozycja ta nie spotkała się z poparciem szerszego grona autorów różnego rodzaju publikacji.
Bardzo ciekawie przedstawia sie ta sytuacja z punktu widzenia oficjalnej nomenklatoryki botanicznej. W pierwszym wydaniu "Vascular Plants of Poland a Checklist", czyli listy roślin naczyniowych Polski (1995 r.) przy rodzaju Dactylorhiza widnieje polska nazwa "kukułka (storczyk)". W drugim i aktualnie obowiazującym wydaniu tejże publikacji (2002 r.), obok nazwy rodzajowej Dactylorhiza pojawiają się polskie nazwy: "kukułka (storczyk, stoplamek)".
Jednak mimo pozornego "mnożenia bytów", w krajowej prasie botanicznej coraz bardziej upowszechnia się nazwa rodzajowa "kukułka". Aby rozwiać (lub namnożyć ;-)) wątpliwości postanowiliśmy sprawdzić "on-line" "jak to z kukułkami bywa". W tym celu zamieściliśmy poniżej mapę Polski, z prośba o pomoc w jej wypełnieniu. Pytanie brzmi: jak w Waszym regionie mówiło/mówi się na czerwono kwitnące storczyki z rodzaju Dactylorhiza ?
 |
| Mapka regionalnego nazewnictwa dla rodzaju Dactylorhiza (powyżej) i przedstawiciel tego rodzaju (poniżej). |
 |
Drugie identyczne zadanie - stworzenia "mapy regionalnego nazewnictwa" postawiliśmy dla rodzaju Platanthera - wprawdzie tu nie ma problemu z polską nomenklatoryką, jednak nasze dotychczasowe doświadczenia są zaskakujące i chcielibyśmy sprawdzić to w szerszej skali. Dla ułatwienia prezentujemy zdjęcia, mogące być pomocnymi przy rozmowach. Zapraszając do pomocy przy wypełnieniu map, zachęcamy do rozmów - nie tylko rodzinnych. Przesyłajac krótką informacje na naszego maila, prosimy podać nazwę miejscowości (w przypadku małych miejscowości również nawę większej, koło której jest usytuowana dana miejscowość) oraz nazwę jaką w danym regionie używa/używało sie dla rodzaju Dactylorhiza oraz Platanthera. I jeszcze pomocna wskazówka - im mniejsze miejscowości i starsi mieszkańcy tym bliżej tradycyjnych nazw ludowych jesteśmy. Życzymi miłej zabawy i czekamy na informacje o efektach Waszych badań !
 |
| Mapka regionalnego nazewnictwa dla rodzaju Platanthera (powyżej) i przedstawiciel tego rodzaju (poniżej). |
k.jpg) |
Informacje na temat regionalnych nazw ludowych nadesłali: Małgorzata Kozak (Nisko), Kazimierz Oboza (Wadowice), Tomasz Beczała (Goleszów), Marek Fiedor (Cieszyn), Sławomir Pawlak (Wieruszów). Wszystkim informatorom serdecznie dziękujemy !