Rozwój...

Ontogeneza, czyli rozwój osobniczy, jest u storczykowatych niezwykle interesującym zagadnieniem, mimo to wiele aspektów wciąż nie doczekało się satysfakcjonującego wyjaśnienia. Wynika to po części z dość powolnego przebiegu tego procesu – rozwój rośliny od momentu wysiania nasion, do chwili wytworzenie kwitnących i owocujących pędów, wyrosłych z tychże wysianych nasion, wynosi z reguły 5 – 15 lat, choć w rzeczywistości większość tego rodzaju danych pochodzi z obserwacji dokonywanych w warunkach laboratoryjnego wysiewu i hodowli. W ostatnich dziesięcioleciach coraz więcej informacji m.in. na temat czasu trwania rozwoju osobniczego, dostarczają doniesienia o pojawianiu się storczykowatych na siedliskach antropogenicznie przeobrażonych, po zakończeniu antropopresji i rozpoczęciu procesów sukcesji. Masowe pojawy kruszczyka rdzawoczerwonego Epipactis atrorubens na hałdzie, obserwowane w przeciągu kilku lat od jej usypania, czy też kruszczyka błotnego Epipactis palustris w niecce wyrobiska po zaprzestaniu jego eksploatacji, dostarczają cennego materiału badawczego i porównawczego. Dotyczy to jednak stosunkowo wąskiej grupy gatunków – większość, nawet jeśli zasiedla wtórne siedliska, czyni to w momencie ich daleko posuniętej sukcesji, upodabniającej je do siedlisk naturalnych.

Przykładowe czasokresy, jakie mijają od wysiania nasion, do wytworzenia przez nie pędu kwiatostanowego:

Początkowy okres rozwoju osobniczego jest dość złożonym i przełomowym momentem. Mikroskopijne, pozbawione zarodkowej tkanki odżywczej nasiona, zawierają słabo rozwinięty zarodek, kulistego, bądź owalnego kształtu. Okrywa nasienna jest u krajowych gatunków cienkościenna, zwykle jednowarstwowa, siatkowata, wypełniona powietrzem. Z uwagi na swoje niepozorne rozmiary, nasiona storczyków są doskonale przystosowane do ich przenoszenia na znaczne odległości przy pomocy wiatru.

Spośród krajowych przedstawicieli storczykowatych największe nasiona wytwarza obuwik pospolity Cypripedium calceolus (1,0 – 1,3 mm), z kolei najmniejsze spotykane są u wątlika błotnego Hammarbya paludosa (0,21 – 0,28 mm). Waga pojedynczych nasion storczykowatych mierzona jest w tysięcznych częściach miligrama. Znajdujący się w nasieniu zarodek nie posiada tkanek zróżnicowanych na stożek wzrostu pędu, hipokotyl czy też zawiązek korzenia, w związku z czym określa się go mianem protokormu. Nasiona storczykowatych zwierają niewielkie ilości lipidów, które w czasie kiełkowania ulegają przemianom w różnorodne cukry. Aby w warunkach naturalnych doszło do kiełkowania nasion, muszą one zostać zainfekowane odpowiednim gatunkiem grzyba, w wyniku czego dochodzi do mikoryzy endotroficznej, czyli wewnątrzkomórkowej. Dzięki mikoryzie roślina jest w stanie zapewnić sobie substancje odżywcze, niezbędne do dalszego rozwoju. Kiełkowanie przebiega na powierzchni gruntu. Do czasu pojawienia się pierwszego korzenia (zwykle 2-3 lata od wysiania i początku kiełkowania), zarodek pozostaje w stadium protokormu. Minie kolejny sezon wegetacyjny, a czasem dwa lub więcej, zanim rozwijająca się roślinka wytworzy pierwszy liść. Zwykle po dwóch latach od tego momentu pojawi się pęd kwiatostanowy, w wyniku czego dany osobnik uzyska zdolność rozmnażania generatywnego. Zasadnicze znaczenie dla tempa wzrostu i rozwoju storczyków mają warunki klimatyczne.